Metoda, technika i narzędzie opisują różne poziomy postępowania badawczego. Ich nazwy bywają używane odmiennie w poszczególnych dyscyplinach, dlatego najważniejsze są konsekwencja, zgodność z przyjętą literaturą metodologiczną i jasny opis tego, co rzeczywiście zrobiono.
Trzy poziomy jednego projektu
W popularnym ujęciu metoda oznacza ogólny sposób prowadzenia badania, technika — bardziej konkretny sposób pozyskiwania materiału, a narzędzie — formularz, arkusz, scenariusz lub urządzenie użyte w badaniu. Nie jest to jednak jedyna klasyfikacja spotykana w literaturze.
Zamiast spierać się o pojedynczą nazwę, trzeba wskazać źródło przyjętego podziału i konsekwentnie stosować je w całej pracy. Terminologia zaakceptowana przez promotora i obowiązująca na kierunku powinna być punktem odniesienia.
| Poziom | Na jakie pytanie odpowiada? | Przykład roboczy |
|---|---|---|
| Metoda | Jak ogólnie prowadzono badanie? | Badanie sondażowe, studium przypadku, analiza dokumentów — zgodnie z przyjętą klasyfikacją. |
| Technika | W jaki sposób pozyskano materiał? | Ankieta, wywiad, obserwacja lub kodowanie treści. |
| Narzędzie | Za pomocą czego zebrano lub zapisano dane? | Kwestionariusz ankiety, scenariusz wywiadu, arkusz obserwacji albo klucz kodowy. |
Wybór zaczyna się od pytania badawczego
Nie należy wybierać ankiety tylko dlatego, że łatwo ją rozesłać. Najpierw trzeba ustalić, jakiego rodzaju odpowiedzi potrzebuje projekt. Pytania o częstość określonych zachowań mogą wymagać innych danych niż pytania o znaczenia nadawane doświadczeniom.
W rozdziale metodologicznym uzasadnienie powinno łączyć właściwości procedury z celem pracy. Wystarczy wyjaśnić, dlaczego dany sposób pozyskania danych pozwala odpowiedzieć na konkretne pytania i jakie ma ograniczenia.
Jak opisać własne narzędzie
Jeżeli korzystasz z gotowego narzędzia, podaj jego źródło, przeznaczenie i zasady zastosowania zgodnie z licencją oraz wytycznymi. Jeśli tworzysz własny kwestionariusz lub scenariusz, pokaż, z jakich pytań badawczych i wskaźników wynikają poszczególne części.
Opis powinien uwzględniać liczbę pytań, rodzaje odpowiedzi, budowę skal, sposób obliczania wyników oraz przeprowadzone sprawdzenie pilotażowe, jeżeli miało miejsce. Samo dołączenie formularza w aneksie nie wyjaśnia logiki jego powstania.
Pilotaż i ograniczenia
Krótki pilotaż pomaga wykryć niejasne pytania, brakujące warianty odpowiedzi i problemy techniczne. Nie służy do wybierania takich pytań, które potwierdzają oczekiwania autora. Po zmianach trzeba zachować jedną ostateczną wersję narzędzia.
Każda procedura ma ograniczenia. Ankieta samoopisowa opiera się na deklaracjach, wywiad wymaga interpretacji wypowiedzi, a analiza dokumentów zależy od kompletności materiału. Nazwanie ograniczeń zwiększa przejrzystość projektu i pomaga ostrożnie formułować wnioski.
Krótka kontrola opisu
- Czy używana terminologia pochodzi z podanego źródła metodologicznego?
- Czy opisano faktyczny przebieg badania, a nie tylko definicje?
- Czy każde narzędzie dostarcza danych związanych z pytaniami badawczymi?
- Czy podano sposób tworzenia lub źródło pochodzenia narzędzia?
- Czy przedstawiono ograniczenia wybranego sposobu postępowania?
Czytaj także
Metodologia badań w pracy dyplomowej — co powinna zawierać?
Nie masz pewności, czy opis metody jest spójny?
Możemy pomóc uporządkować terminologię i przygotować tekst do dalszej konsultacji z promotorem. Zobacz, jak wygląda współpraca →

